Kroczący kryzys edukacyjny w Afganistanie

Ponad milion dziewcząt zostało pozbawionych prawa do nauki od czasu wprowadzenia zakazu edukacji na poziomie średnim w 2021 roku. Według nowej analizy UNICEF, w obliczu utrzymujących się ograniczeń w edukacji dziewcząt i zatrudnianiu kobiet, Afganistanowi grozi utrata do 20 tys. nauczycielek i 5,4 tys. pracownic ochrony zdrowia do 2030 roku.

Raport  wskazuje, że udział kobiet w administracji publicznej spadł z 21% do 17,7% w latach 2023–2025. Dokument ostrzega, że malejąca liczba wykwalifikowanych specjalistek w szkołach i szpitalach będzie miała katastrofalne skutki dla efektów nauczania dzieci, wyników zdrowotnych populacji i przyszłych szans rozwojowych. Ograniczenia nałożone na edukację i pracę kobiet już teraz kosztują kraj 84 miliony dolarów rocznie w postaci utraconych korzyści gospodarczych, a straty te będą rosły wraz z upływem czasu.

Skutki są szczególnie dotkliwe w służbie zdrowia, gdzie uwarunkowania kulturowe i społeczne często uniemożliwiają kobietom korzystanie z pomocy medycznej świadczonej przez mężczyzn. Oznacza to, że spadek liczby personelu żeńskiego bezpośrednio ograniczy dostęp do usług w zakresie zdrowia matki, noworodka i dziecka.

Afganistan stoi w obliczu podwójnego kryzysu: traci wyszkolone specjalistki, uniemożliwiając jednocześnie następnemu pokoleniu zajęcie ich miejsca. Podczas gdy doświadczone kobiety odchodzą z zawodu lub przechodzą na emeryturę, dziewczęta mają zablokowaną drogę do kształcenia i przejmowania tych ról. Każdy rok zwłoki kosztuje Afganistan utratę kolejnego pokolenia wykwalifikowanych kadr.

Od września 2021 r., kiedy władze zablokowały dziewczętom dostęp do szkół średnich, milionowi z nich odebrano prawo do nauki – w kraju, który i tak charakteryzuje się jednym z najniższych wskaźników alfabetyzacji kobiet na świecie. Analiza wskazuje, że jeśli zakaz utrzyma się do 2030 r., ponad dwa miliony dziewcząt zostanie pozbawionych edukacji powyżej poziomu podstawowego. Skutki są już widoczne w szkołach: liczba nauczycielek w edukacji podstawowej spadła o ponad 9% – z blisko 73 tys. w 2022 r. do około 66 tys. w 2024 r.

Minął rok, odkąd nie mogłam chodzić do szkoły i zostałam w domu. Od tamtej pory czuję się bardzo smutna i zrozpaczona. Jestem daleko od lekcji i nie mogę już widywać się z kolegami i koleżankami z klasy ani z przyjaciółmi. Odkąd przestałam chodzić do szkoły, nie mam od nich żadnych wieści, ponieważ nie mam telefonu komórkowego, a ich domy są daleko od naszych. Każdego ranka, kiedy się budzę, mam nadzieję, że szkoła została ponownie otwarta i że dziewczęta znów będą mogły się uczyć. Wcześniej wstawałam wcześnie, przygotowywałam się i szłam na zajęcia. Teraz, kiedy się budzę, nie ma wiele do roboty. Pomagam mamie w pracach domowych. Czasami próbuję uczyć się w domu, ale bez sali lekcyjnej, nauczycieli i przyjaciół jest mi ciężko.

Ponieważ nie miałam możliwości studiowania, chciałam, żeby moja córka odniosła sukces i nie pozostała bez wykształcenia, tak jak ja. Zawsze marzyłyśmy, żeby nasza córka została nauczycielką albo lekarką. Teraz, kiedy myślę, że nie może skończyć edukacji, jest mi przykro. Pracuję jako sprzątaczka w szpitalu wieczorami, a w szkole w ciągu dnia, licząc na zaoszczędzenie pieniędzy, żebym mogła ją wysłać na kursy. Często mówi mi, że chce uczyć się angielskiego, informatyki i brać udział w kursach online. Bardzo chce się uczyć, ale nasza sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Nie mogę jej kupić telefonu komórkowego ani opłacić internetu. Mówi mi, że pewnego dnia znajdzie pracę i że wyciągnie mnie z tej trudnej sytuacji, żebym nie musiała tyle pracować bez przerwy. Nie chcę, żeby pracowała dzień i noc tak jak ja Matka Wahidy

Mimo tych drastycznych ograniczeń UNICEF nie zaprzestaje wspierania edukacji dzieci w Afganistanie. W 2025 roku: 

• ponad 3,7 mln dzieci w szkołach publicznych otrzymało wsparcie doraźne; 
• 442 tys. dzieci (z czego 66% to dziewczęta) skorzystało z inicjatyw nauczania lokalnego (community-based learning); 
• wybudowaliśmy lub wyremontowaliśmy 232 szkoły. 

Odmawianie afgańskim dziewczętom dostępu do edukacji średniej odbiera całemu narodowi jego potencjał. Zamyka to dziewczęta, ich rodziny i całe społeczności w kręgu ubóstwa, pogarsza stan zdrowia i ucisza motor gospodarczy, który mogłoby uruchomić wykształcone pokolenie kobiet Catherine Russell, dyrektor generalna UNICEF

W obliczu utraty szansy na naukę przez kolejny rocznik dziewcząt, UNICEF apeluje o podjęcie natychmiastowych działań w celu przywrócenia im praw do edukacji średniej i wyższej oraz o utrzymanie inwestycji w edukację podstawową. Działania te są niezbędne dla zdrowia, oświaty i gospodarczej przyszłości Afganistanu.